Don Juan, Till Eulenspiegel én Sibelius' Vioolconcert

Virtuoze vertelkunst en muzikaliteit komen samen in het onvolprezen Vioolconcert van Sibelius en de symfonische poëzie van Richard Strauss.

Er zijn van die absolute topstukken waar je als soloviolist niet omheen kan. Met zijn Vioolconcert schreef de Finse componist Jean Sibelius een modern waagstuk tjokvol virtuoze invallen. Een concertwerk van Beethoven-achtige allure dat het uiterste vergt van solist en orkest. Als jong beloftevol musicus droomde Sibelius al van een grote carrière als soloviolist. Door een aangeboren handtremor kwam Sibelius’ droom niet van de grond. Vele jaren later zou hij in de Duitse vioolmaestro Willy Burmester een ware vakbroeder herkennen. Burmester bestelde meteen een vioolconcert bij de Finse grootheid. 

Sibelius ging niet over één nacht ijs en sleutelde nauwgezet aan zijn vioolepos. In het driedelige concert wordt een hemels Adagio omlijst door twee vingerwringende allegro’s die alle aandacht opeisen. Burmeister zou deze meesterproef uiteindelijk niet in première brengen, en andere violisten struikelden over het hondslastige huzarenstuk. Pas door de inzet van vioollegendes als Jascha Heifetz en David Oistrach kreeg Sibelius’ Vioolconcert een welverdiend plekje in de eregalerij. De jonge Zweedse vioolavonturier Ava Bahari en Philzuid pakken de handschoen op. Bahari heeft in het verleden aangetoond een neusje te hebben voor pittige, eigentijdse vioolconcerten. Het Gothenburg Symphony bombardeerde Bahari al tot artist-in-residence en aangevuurd door chef-dirigent Santtu-Matias Rouvali gaf ze al een bejubelde uitvoering van Sibelius Vioolconcert.

Net als Sibelius verleidt Richard Strauss met onvervalste vertelkunst. Strauss kan als geen ander verhalen tot leven wekken met zijn symfonische gedichten. Met zijn vloeiende, zangerige stijl en gloedvolle harmonieën zet Strauss het genre symfonisch gedicht definitief op de kaart. Philzuid trakteert maar liefst op twee Strauss-klankdichten. In Till Eulenspiegels lustige Streiche voeren heldhaftige schelmenstreken de boventoon. Net als de Duitse volksheld Tijl Uilenspiegel brengt Strauss de luisteraar in de juiste stemming met een luchtig, zelfs ondeugend symfonisch gedicht. Met thema’s voor hoorn en klarinet ontrafelt Strauss de psyche van de legendarische schavuit. Gedenkwaardig zijn ook de liefdesstreken van hartenbreker Don Juan. In zijn filmische orkestwerk Don Juan bezingt Strauss het noodlot van de liefde, maar dan wel met onberispelijke bravoure. Onverbloemde liefdesthema’s en meer energieke passages houden je aan de stoel gekluisterd.

Philzuid opent dit bijzondere concert met een kosmisch visioen van de Finse Kaija Saariaho die in 2023 overleed. In haar Ciel d’hiver tovert de belangrijkste Finse componist van de moderne tijd met hemelse klankkleuren.