Wenen 1900

Wenen, de luisterrijke hoofdstad van het Habsburgse keizerrijk Oostenrijk-Hongarije dat onder Franz-Joseph I en zijn gemalin Sisi tot een ongekende bloei kwam, is aan het einde van de negentiende eeuw een van de centra in de wereld waar de kunsten een enorme ontwikkeling doormaken. De romantiek bloeit als nauwelijks ergens anders. En tegelijk raken architectuur, literatuur, beeldende kunst en muziek in een stroomversnelling. Terwijl de traditie van de operette en de Weense wals de zoete kant van het leven viert, breken Secession, Jugendstil, Art Nouveau, Wiener Werkstätte en atonaliteit het bastion van de romantiek, die ten einde loopt in het Fin de Siècle. De jaarlijkse Componistendag toont een uitgelezen blik op deze opwindende episode in de West-Europese cultuur.

Wenen is muziek, muziek is Wenen. Iedere muziekliefhebber moet zichzelf een keertje trakteren op een weekendje Wenen. Muziekhistorie komt tot leven op iedere straathoek en op ieder plein. De Oostenrijkse hoofdstad koestert het rijke muzikale verleden. Een historie die verder reikt dan Beethoven en Mozart. Zo was het bruiende, mondaine Wenen rond 1900 een creatieve smeltkroes zonder weerga. Gustav Mahler verbaasde vriend en vijand met symfonieën en liedkunst vol persoonlijke pijn en universele zeggingskracht. 

Philzuid en chef-dirigent Duncan Ward duiken in de Weense muziekhistorie. Speciale gast is minder dan Dame Sarah Connolly die in 2017 werd benoemd tot Dame Commandeur in de Orde van het Britse Rijk voor haar verdiensten voor de muziek. Conolly is verzot op de sensitieve klankwereld van de Mahlers, waaronder de Rückert-Lieder van Gustav Mahler. Geïnspireerd door de lyrische poëzie van de Duitse dichter Friedrich Rückert componeerde Mahler een set weelderige liederen. Mahlers melodische gave geeft vleugels aan de romantische dichtkunst van Rückert. 

Hoogtepunt van deze liedcyclus is het bijna biografische lied Ich bin der Welt abhanden gekommen. De tikkeltje wereldvreemde, geïsoleerde romanticus Mahler voelde zich gehoord. Bovendien voert Conolly ook enkele liederen van Alma Mahler uit. Zij was niet alleen de muze voor Gustav, maar ook grote inspiratiebron voor componist Alexander von Zemlinsky. Van deze diepromantische toondichter klinkt als kers op de taart zijn monumentale muzieksprookje Die Seejungfrau. Hij was net zijn grote liefde Alma kwijtgeraakt aan Gustav Mahler. In deze grootschalige orkestfantasie gaat Von Zemlinsky maar meteen het diepe in met De kleine zeemeermin. Voor Von Zemlinksy was dit beroemde Andersen-sprookje de perfecte manier om zijn aardse hartzeer te verwerken.